Na początku 1918 roku teatr dysponował trzema doskonałymi solistkami: Anną Gaszewską, Marią Pawińska i Walerią Gnatowską. Nagła i niespodziewana śmierć najlepszej z nich, primabaleriny Anny Gaszewskiej-Chojnackiej (ur. W Warszawie w lipcu 1883, zmarła nagle 22 II 1918), w wieku zaledwie 34 lat. Pozbawiła scenę warszawskiego Teatru Wielkiego najciekawszej indywidualności artystycznej, tancerki popularnij i cenionej nie tylko za talent, lecz również za wdzięk i nieprzeciętna urodę, „o wyjątkowo pięknych oczach i bajecznej budowie nóg” (Paweł Owerłło, Z tamtej strony rampy 1936). Od początku swojej kariery Gaszewska należała do zespołu baletowego Teatru Wielkiego, przez kilka lat była jego primabaleriną. Występowała również z dużym powodzeniem na scenach zagranicznych, w Europie i w Ameryce, tańczyła w zespole Anny Pawłowej. Do największych osiągnięć Gaszewskiej należały role w baletach: Jezioro łabędzie, Coppelia, Pan Twardowski (w starej wersji z muz. Adolfa Sonnenfelda), Katarzyna córka bandyty, Wesele w Ojcowie i wielu innych. W ostatnich latach życia „talent [Anny Gaszewskiej] rozwinął się pięknie i bujnie. Nieustającą pracą może nawet nieco za forsowną (pani Gaszewska kreowała główne role we wszystkich operach) podtrzymywała repertuar baletu [...] Ona jedna przy tym zachowała niepokalaną stylowość tańca, ona jedna utrzymywała rzetelną piękność linii i zabiegała o czystość estetyki ruchu” (Adolf Starkman, w: J. Czempiński, Teatry polskie w Warszawie 1915 – 1917).

Po roku 1918 rzadziej występowała na scenie ówcześnie 26-letnia Maria Pawińska ur. 2 II 1891, zm. 2 XII 1968), której „nad wyraz pomyślnie zapowiada[jący] się na najbliższą przyszłość talent [...] przy usilnej pracy – jak spodziewali się recenzenci – niewątpliwie postawi artystkę w zbiorze gwiazd pierwszorzędnych” (A. Starkman, jw.). Wyszła ona za mąż i w latach dwudziestych występowała już rzadko. Podobnie ułożyły się losy Walerii Gnatowskiej (ur. 14 IV 1883), która w latach 1918 – 20 pokazała się jeszcze w kilku rolach: Księżniczki w balecie Kleopatra, Zabeidy w Szecherezadzie i innych. Wkrótce i ona zniknęła ze sceny.

Wśród zespołu baletowego Teatru Wielkiego – który w roku 1923 składał się z 24 tancerzy i 46 tancerek – wysunęły się na bezspornie pierwsze miejsca dwie młode solistki: Halina Szmolcówna (ur. 1892, zm. 28 IX 1939) oraz Irena Szymańska (ur. 28 VIII 1899 w Warszawie).

REFERENCJE

  • Mamontowicz-Łojek, Bożena. Terpsychora i lekkie muzy taniec widowiskowy w Polsce w okresie międzywojennym (1918-1939), Polski Wydawmn. Muzyczne [Krakow], 1972, S. 9-10.